کارگاه آموزشی پیشگیری از خلق منفی

کارگاه آموزشی پیشگیری از خلق منفی با موضوع “مدیریت استرس” برای مدیران، مسئولین واحدهای پشتیبانی و پاراکلینیک و سرپرستاران بیمارستان نیکان در باشگاه سوارکاری بام برگزار شد. هدف از برگزاری این کارگاه  ارتقای سطح آگاهی و مهارت پرسنل شاغل در بخش پرستاری و اداری بیمارستان نیکان برای مدیریت بهتر استرس شخصی و اجتماعی بود که شرکت کنندگان را قادر می ساخت تا  راهکارهای موثر پیشگیری و مدیریت استرس  در کار را یاد بگیرند.

در این دوره آموزشی یک روزه که خانم دکتر آرزومندی مدیر عامل موسسه خیریه ایلیا به تدریس پرداختند شرکت­ کنندگان با مباحثی همچون مزایای مدیریت استرس، تعریف استرس و نشانه­ های آن، استراتژی­ ها و تکنیک­ های مدیریت استرس، استرس ­های شغلی و نحوه­ ی مواجهه با آن در بیمارستان  آشنا شدند.

این کارگاه (پیشگیری از خلق منفی) به روش (ADIDS) برگزار شد که هر مبحث با یک فعالیت آغاز و سپس بحث گروهی­ درباره آن فعالیت صورت گرفته و در پایان یک مطلب آموزشی ارائه می گردید.

 

عادات بد غذایی که باعث چاقی شکم می شود

اعداد معیاري برای نشان دادن چاقی موضعی شکم

در کتاب های مرجع، ۲ عدد به عنوان حد نصاب تشخیص چاقی شکمی معین شده است: ۸۸ سانتی متر برای خانم ها و ۱۰۵ سانتی متر برای آقایان. البته در سال ۸۸ پژوهش هایی مبتنی بر جمعیت ایران انجام شد که در نتیجه آن عدد ۹۵ سانتی متر برای هر دو جنس زنان و مردان ایرانی به عنوان مرز چاقی شکمی تعیین شد. اما به طور کلی درمان قطعی چاقی، چه چاقی عمومی و چه چاقی موضعی، کاهش وزن است و کاهش وزن تنها از راه رعایت رژیم غذایی و ورزش کردن به نتیجه می رسد. البته در این میان عادت های غلطی بین افراد شایع است که می تواند منجر به چاقی شکمی در آنها شود.

كم خوري و چاق شدن

برخی از افراد با توجه به میزان خورد و خوراک روزانه کمی که دارند باز هم از چاقی موضعی شکم رنج می برند و نمی دانند که منشا این مشکل از کجاست. شاید این افراد نمی دانند که همیشه دلیل چاقی، خوردن زیاد از حد خوراکی و یا خوردن خوراکی های مضر نیست بلکه بسیاری از عادات بد غذایی روزانه ماست که این مشکل را به وجود می آورد.

عادات بدی که منجر به بزرگ شدن شکم می شود:

* نداشتن خواب کافی:

هر فرد باید به طور متوسط روزانه بین ۷ تا ۸ ساعت خواب مفید داشته باشد. کمبود خواب منجر به افزایش استرس، افزایش ترشح هورمون کورتیزول و به دنبال آن، انتخاب مواد غذایی ناسالم می شود. همچنین سوخت و ساز بدن در اثر کمبود خواب و افزایش استرس کاهش یافته و این خود یکی از دلایل چاقی شکمی است.

* غذا خوردن در ظروف بزرگ:

کشیدن غذا در ظروف بزرگ، حتی اگر نخواهیم هم ما را به سمت پرخوری سوق می دهد. در ظروف کوچک غذا بخورید. بشقاب حاوی غذا را با بشقاب حاوی سالاد عوض کنید و هرگز به طور مستقیم در ظروفی که بسته بندی هستند، غذا نخورید.

* رفتن سراغ یخچال هنگام نیمه شب:

با خود تمرین کنید که پس از خوردن وعده شام، دیگر تا فردا صبح برای غذا خوردن یا ریزه خواری به آشپزخانه نروید. بهتر است بالافاصله بعد از مصرف شام مسواک بزنید تا برای دوباره غذا خوردن وسوسه نشوید. اگر واقعا در نیمه های شب گرسنه شدید، نهایتاً یک برش میوه بخورید.

* استفاده بیش از حد از شبکه های اجتماعی:

پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد اعلام کرده اند، پیوستن به شبکه های اجتماعی و صرف مدت های طولانی در این شبکه ها شانس ابتلا به چاقی شکمی را تا 57 درصد افزایش می دهد.

* نداشتن ورزش کافی:

وقتی شما ورزش می کنید، عضلات از انرژی بدن استفاده می کنند و همین باعث می شود انرژی به صورت چربی در شکم ذخیره نشود. عدم دریافت ورزش کافی از نوع هوازی در هفته خود می تواند عاملی برای افزایش چربی شکمی باشد. سعی کنید در هفته حدود ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی داشته باشید.

* تند خوری:

مغز ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پس از شروع به غذا خوردن، سیگنالی مبنی بر سیر شدن را به معده مخابره می کند. پس هنگامیکه وعده غذایی در ۱۰ دقیقه خورده شود شما احساس می کنید که هنوز گرسنه اید و بیشتر از حد معمول غذا میل می کنید. برای آرام خوردن غذا، محتویات بشقاب خود را به بخش های کوچک تقسیم کنید و هر قسمت را با آرامش بخورید. خوب جویدن را فراموش نکنید. همچنین نوشیدن آب بین غذا، به کم کردن سرعت خوردن و زودتر سیر شدن کمک بسیاری می کند.

* اجتناب از صبحانه:

صبحانه بیشترین مقدار انرژی مورد نیاز بدن در کل روز را تامین می کند و مطالعات نشان داده دانش آموزانی که صبحانه نمی خورند دارای اضافه وزن بیشتری نسبت به سایرین هستند. اگر وقت کافی برای خوردن صبحانه ندارید،‌ مصرف برش های میوه و غلات را امتحان کنید.

* مصرف میان وعده های سنگین:

بسیاری از افراد به خوردن تنقلات پر کالری، بین وعده های غذایی خود عادت دارند و اینگونه دچار اضافه وزن خواهند شد. خود را به خوردن ‌میان وعده های سالم مانند میوه، ماست، بادام، هویج و … عادت دهید.

* زمانیکه دچار هیجانات هستید به سراغ خوراکی می روید:

داشتن یک روز پرهیجان و سرشار از استرس باعث می شود زمانی که به خانه می رسید هر چه می بینید بخورید. مطالعات انجام شده نشان می دهند که احساسات، چه مثبت و چه منفی باعث می شوند افراد زیادتر از آنچه باید می خورند؛ پس از یک روز استرس آور کاری، بجای باز کردن در یخچال، هر فعالیتی که شما را دور از آشپزخانه نگه می دارد انجام دهید، فعالیتهایی مانند پیاده روی یا تماس گرفتن با اطرافیان.

عادات مضر برای دستگاه گوارش

همه انسان ها لا اقل یکبار این تجربه را داشته اند که بعد از غذا معده درد بگیرند و یا مشکلات گوارشی را تجربه کرده اند.این مشکلات گوارشی در برخی از افراد به صورت مقطعی است و بعد از مدتی از برطرف خواهد شد.

نوع حادتر این مشکلات زمانی به وجود می آید که فرد مدت ها با درد های معده خود دست و پنجه نرم کند و تا همیشه این مشکلات با او باقی بماند. در این شرایط، بیمار تا آخر عمر محکوم به استفاده از دارو و گرفتن رژیم غذایی خواهد بود و درد هایش به صورت مزمن باقی می ماند.

بیماری‌های دستگاه گوارش بر اثر عوامل متعدد و دارای نشانه‌های مختلفی هستند. ناراحتی‌های روده‌ای (روده بزرگ و كوچك)، یبوست، اسهال، استفراغ، عدم هضم مواد غذایی و… همه و همه از بیماری‌های مربوط به دستگاه گوارش می‌باشند. اغلب بیماری‌های دستگاه گوارش ناشی از عوامل زیر هستند:

استرس

هنگامی كه دچار استرس می‌شوید، تمام قوای بدن صرف از بین بردن استرس شده و سعی می‌كند مناطق درگیر با استرس را تقویت و انرژی رسانی كند، در نتیجه این امر به خودی خود سبب می‌شود كه مواد غذایی به مدت طولانی‌تری در دستگاه گوارش مانده و سبب ایجاد عوارض گوارشی می‌شود.

مصرف كافئین

مصرف زیاد قهوه و یا مصرف آن با شکم خالی، سبب افزایش یافتن اسیدیته ترشحات معده شده و در نتیجه به جدار روده‌ها آسیب می‌رساند. از طرفی قهوه سبب ایجاد سوزش سر دل و برگشت اسید (ریفلاكس) می‌شود.

مصرف انواع داروها

بسیاری از داروهایی كه مصرف می‌كنیم، روی عملكرد دستگاه گوارش تاثیر می‌گذارند. یكی از آسیب‌های شایع دستگاه گوارش بر اثر مصرف داروها، آسیب دیدن جدار و مخاط معده می‌باشد. برخی از داروها سبب كاهش فعالیت و عملكرد عصب‌ها و ماهیچه‌های دستگاه گوارش می‌شوند. برخی از داروها نیز سبب بروز یبوست در افراد می‌گردند.

كم‌تحركی افراد

كم تحركی سبب كاهش متابولیسم و سوخت و ساز بدن می‌شود و یبوست ایجاد می‌كند. ورزش‌كردن، سبب رفع تنبلی معده شده و با تحریك ماهیچه‌های روده سبب حركت مواد غذایی موجود در روده می‌شود و به دفع آن كمك می‌كند.

خوب نجویدن

خوب نجویدن غذا و قورت دادن آن سبب می‌شود كه جذب ریزمغذی‌ها از قبیل انواع ویتامین‌ها، مواد معدنی و سایر تركیبات مورد نیاز بدن به خوبی انجام نشده و دفع شوند. از طرفی خوب نجویدن غذا می‌تواند سبب تولید گاز و عدم هضم مواد غذایی شود.

سیگار كشیدن

تركیبات شیمیایی در سیگار سبب بیماری‌های رایج دستگاه گوارش مانند سوزش سر دل و زخم‌معده می‌شوند. سیگار كشیدن همچنین سبب افزایش خطر ابتلا به التهاب روده و سنگ كیسه صفرا می‌شود.

داشتن رژیم غذایی كم‌فیبر

فقدان فیبر در رژیم غذایی روزانه افراد می‌تواند سبب بروز یبوست و سایر بیماری‌ها از جمله سرطان روده و كولون گردد.

منبع: سلامت نیوز

تنبلی چشم: نشانه ها و علائم آن

تنبلی چشم

تنبلی چشم اصولا در دوران کودکی رخ می دهد و موجب کاهش دید در افراد می شود. این بیماری به طور معمول قبل از سن مدرسه در کودک نمایان می شود و در بیشتر موارد توسط والدین، معلمان و یا پزشک کشف می‌شود.

گاهی اوقات نیز این امکان وجود دارد که خود کودک از ضعف بینایی، خستگی چشم و یا سردرد شکایت داشته باشد اما در اغلب موارد کودک شکایتی ندارد و ممکن است علائم بیماری های مسبب تنبلی چشم نظیر انحراف چشم و کدورت های مسیر بینایی مثل آب مروارید و کدورت قرنیه منجر به تشخیص شوند به همین دلیل است  که اطرافیان کودک حتما باید به وضعیت دید آنها دقت داشته باشند.

این بیماری چشمی اصولاً در کودکان بین یک تا سه سال رخ می دهد و همه چیز را تار و نادرست می بیند از همین رو بسیاری از خانواده ها متوجه مشکلات فرزند خود نخواهند شد و ممکن است به صورت جدی درمان این بیماری چشمی را پیگیری نکنند. هرچه پروسه تشخیص و درمان عقب بی افتد، مقدار دید کمتری از فرد باز می گردد و حتی در بعضی مواقع تاری دید و عدم وضوح بینایی در افراد همیشگی می شود.

بهترین زمان درمان تنبلی چشم بین یک تا سه سال می باشد. در این دوران نیازی به درمان سخت و یا عمل جراحی نمی باشد بلکه فقط با بستن چشم سالم و کار کشیدن از چشم تنبل می توان عضلات آن را تقویت کرده و به سلامتش کمک کرد. در واقع پس از پنج سالگی، هر چه درمان چشم تنبل بیشتر به عقب بی افتد، احتمال به دست آوردن بینایی كامل كمتر می‌شود، به طوری كه پس از هفت تا ده سالگی، درمان هیچ تاثیری در بینایی نخواهد داشت.

عوامل ایجاد کننده تنبلی چشم

در نزدیک بین، دوربینی و آستیگمات، اگر دید هر دو چشم بسیار کم باشد، هر دو چشم و اگر تفاوت بین آنها زیاد باشد، چشم ضعیف تر نمی‌تواند تصویر واضحی از اشیاء دریافت کند و دچار تنبلی می‌شود.

کودکان کم سن و سال، با مشاهده و درک اشیاء نزدیک، بیش از اشیاء دور سر و کار دارند. اگر یک چشم نزدیک بین و دیگری دوربین باشد، کودک چشم نزدیک بین را برای بینایی ترجیح می‌دهد، بنابرین چشم دوربین مورد استفاده قرار می‌گیرد و تنبلی پیدا می‌کند.

اشکالات مادرزادی در ساختمان چشم، مانند آب مروارید و پایین افتادگی پلک باعث می‌شود که چشم نتواند تصویر واضحی از اشیاء دریافت کند و بتدریج دچار تنبلی شود.

نشانه‌ها و علائم تنبلی چشم عبارتند از:

_ چشمی که به سمت داخل یا خارج انحراف دارد
_ چشم‌هایی که به نظر هماهنگ کار نمی‌کنند
_ دید عمقی ضعیف
_ دوبینی یا بستن یکی از چشم‌ها
_ کج کردن سر
_ نتایج غیرعادی در معاینات بینایی
_ گاهی اوقات، تنبلی چشم، بدون معاینه مشخص نمی‌شود پس به هیچ وجه معاینه های دوره ای برای کودکان را پشت گوش نندازیم.

درمان:

درمان تنبلی چشم، معمولاً بصورت بستن چشم سالم و وادار کردن مغز به دیدن با چشم تنبل است. این درمان ممکن است هفته‌ها و یا حتی ماه ها طول بکشد که البته چشم سالم باید به تناوب باز شود. در مواردی که تنبلی ناشی از عیوب انکساری است تجویز عینک یا لنز سبب وضوح تصویر در چشم معیوب و درمان تنبلی خواهد شد.
مواردی نیز که تنبلی ناشی از انحراف چشم است با جراحی و اصلاح انحراف قابل درمان است. نکته‌ای که باید به آن توجه داشت این است که مسیرهای بینایی تا سنین 8 تا 10 سالگی تکامل می‌یابند و درمان این بیماری بعد از این سنین امکان پذیر نیست. بنابراین در صورتیکه چشم تنبل در سنین پایین درمان نشود بعد از سن 10 سالگی در اکثر موارد هیچ درمانی نخواهد داشت و ممکن است منجر به از دست رفتن شدید دید در یک چشم شود.

 

نارسایی قلبی قاتل سلامتی زنان

نارسایی قلبی و بیماری‌های قلبی مهم‌ترین دلیل مرگ ‌و میر در تمام دنیا به حساب می آیند.

طی مطالعات صورت گرفته توسط دانشمندان با بررسی بیش از ۹۰ هزار بیمار مبتلا به نارسایی قلبی، معلوم شد میزان مرگ‌ و میر زنان بر اثر نارسایی قلبی بیشتر از مردان است.

این مطالعه اولین بار است که تفاوت‌های جنسیتی را در بروز شانس ابتلا به نارسایی‌های قلبی و بستری شدن در بیمارستان مورد بررسی قرار می‌دهد.

مشکلات هورمونی عادات غذایی و شیوه زندگی از عواملی است که محققان احتمال می‌دهند در افزایش مرگ‌ و میر زنان بر اثر این عارضه نسبت به مردان دخیل باشد.

علائم مشکلات قلبی:

یکی از علائم نارسایی قلب سرفه و خس خس سینه به صورت مزمن است.

بعضی از افراد مبتلا به نارسایی قلب، علائم کمی از خود نشان می‌دهند. در زیر علائمی که ممکن است در افراد مبتلا به نارسایی قلب دیده شود، ذکر شده است:

– تنگی نفس (خصوصا زمان راه‌رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا فعالیت)
– تنگی نفس هنگام درازکشیدن نیز از نشانه های نارسایی قلب است.
– کاهش اشتها
– تنگی نفس ناگهانی شبانه که باعث بیدار شدن از خواب می‌شود.
– خستگی یا ضعف عمومی (شامل کاهش توانایی در ورزش کردن) نیز می تواند یکی از علائم بیماری نارسایی قلب باشد.
– تورم پا
– تورم شکم یا احساس پری در شکم
– ضربان قلب سریع یا نامنظم
– افزایش وزن ناگهانی (۵ درصد یا یک کیلوگرم در روز برای ۳ روز پیاپی)
– سرفه و خس‌خس سینه به‌طور مزمن نیز می تواند یکی از نشانه های نارسایی قلب باشد.
– تهوع

در صورت مشاهده و یا احساس هر یک از علائم و موارد نام برده حتما باید به پزشک مراجعه و مشکلات را پیگیری کرد. اگرفرد سابقه بیماری قلبی داشته باشد نیز بیش از دیگران باید نسبت به احساسات و بدن خود حساسیت به خرج دهد چرا که حتی کوچک ترین علائم که شاید از نظر ما بی اهمیت باشد، مشکلات قلبی زیادی را به دنبال خود بیاورد.

بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیماری‌های قلبی عروقی عامل مرگ ۱۷.۷ میلیون نفر در سال؛ یعنی ۳‍۱ درصد از کل آمار مرگ‌ و میر در جهان است و مصرف سیگار و الکل، رژیم غذایی نادرست و عدم تحرک کافی مهم‌ترین دلایل این عارضه هستند.

فواید تغذیه کودک با شیر مادر

تغذیه نوزادان با شیر مادر

فواید تغذیه کودک با شیر مادر؛ آمارها نشان می دهد تغذیه با شیر مادر در ایران کم شده، به استناد همین آمارها، تغذیه با شیر مادر تا ٦ ماهگی از ٩٠ درصد به ٨٢ درصد رسیده است.تغذیه انحصاری با شیر مادر هم از ٩ درصد در سال ٧١ به ٥٥ درصد در اواخر دهه هفتاد و ٥٣ درصد در سال ٩٣ رسیده است. همه اینها در حالی است که تغذیه انحصاری با شیر مادر از مرگ سالانه ٦٥٠ هزار کودک جلوگیری می کند.

از دیگر فواید تغذیه کودک با شیر مادر:

تغذیه با شیر مادر می‌تواند از مرگ ٨٢٣٠٠٠ کودک زیر پنج سال در جهان به همراه بسیاری از بیماری های دوران کودکی جلوگیری کند.
شیردهی مادران به کودکان توانسته مرگ و میر سالانه ٢٠٠٠٠ زن بر اثر سرطان سینه را کاهش دهد.
بیش از یک پنجم نوزادان در کشورهای با درآمد بالا تا حدود ١٢ ماهگی با شیر مادر تغذیه می شوند، در حالی‌که در بیشتر کشورهای با درآمد کمتر و یا فقیر این میزان بیشتر است.

شیردهی چه فایده ای برای مادران دارد؟

از دست دادن وزن افزوده شده در دوران بارداری
انقباض رحم
کاهش خونریزی رحم
کاهش میزان خونریزی در طول قاعدگی
جلوگیری از سرطان سینه
جلوگیری از شکستگی مفصل ران ناشی در دوران یائسگی
جلوگیری از سرطان تخمدان
کاهش خطر ابتلا به دیابت
بهبود سلامت استخوان

آمار تغذیه با شیر مادر در ایران

٨٢ درصد شیرخواران تا ٦ ماهگی از شیر مادر تغذیه می‌کنند
٨١ درصد شیرخواران تا یک سالگی از شیر مادر تغذیه می کنند
٥٢ درصد این کودکان تا ٢ سالگی از شیر مادر تغذیه می‌کنند
٦٨ درصد زنان در ساعت اول تولد موفق می‌شوند فرزند خود را شیر دهند.

فواید تغذیه با شیر مادر

عفونت گوش میانی

٣ ماه یا بیشتر تغذیه انحصاری با شیر مادر می تواند خطر ابتلا به عفونت گوش میانی را تا ٥٠ درصد کاهش دهد.

سرماخوردگی و عفونت

نوزادانی که به طور انحصاری برای ٦ ماه از شیر مادر تغذیه می شوند ممکن است خطر سرماخوردگی جدی و عفونت گوش و گلو در آنها تا ٦٣ درصد کم شود.

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد:

تغذیه با شیر مادر به کاهش خطر ٥٠ درصدی ابتلا به این بیماری بعد از یک ماه و ٣٦ درصد کاهش خطر ابتلا در سال اول منجر می‌شود.

بیماری های آلرژیک

تغذیه انحصاری با شیر مادر (حداقل به مدت ٣ – ٤ ماه)،‌ با کاهش خطر ٤٢-٢٧ درصدی ابتلا به آسم، درماتیت آتوپیک و اگزما ارتباط دارد.

بیماری التهابی روده

در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، تقریبا احتمال توسعه بیماری التهابی روده در دوران کودکی‌شان ٣٠ درصد کمتر است.

عفونت های دستگاه تنفسی

تغذیه انحصاری با شیر مادر برای بیش از ٤ ماه، خطر بستری شدن در بیمارستان را برای این عفونت تا ٧٢ درصد کم می کند.

عفونت دل و روده

تغذیه با شیر مادر ٦٤ درصد عفونت روده را کاهش داده و تا ٢ ماه پس از توقف تغذیه با شیر مادر دیده می شود.

لوسمی در دوران کودکی

تغذیه با شیر مادر به مدت ٦ ماه یا بیشتر با کاهش ٢٠ – ١٥ درصد خطر ابتلا به سرطان خون دوران کودکی در ارتباط است.

بیماری سلیاک

نوزادان تغذیه شده با شیر مادر زمانی که اولین بار در معرض گلوتن قرار می‌گیرند، رشد بیماری سلیاک در آنها ٥٢ درصد کمتر است.

دیابت

تغذیه با شیر مادر(حداقل به مدت ٣ ماه) تا ٣٠ درصد با کاهش احتمال ابتلا به دیابت نوع ١ و تا ٤٠ درصد دیابت نوع ٢ ارتباط دارد.

١٠ اشتباه مادران برای شیردهی:

هر وقت گریه کرد، دلش شیر می خواهد.
وقتی شیر نمی خورد یعنی سیر است.
هر چیزی بخورد، بدنش به آن عادت می کند.
نوزادتان را بغل نکنید، بغلی می شود.
شیری که در سینه مانده را دور بریزید؛ فاسد است.
قبل از شیر دادن پستان را با صابون بشویید.
پستان کوچک شیر کافی تولید نمی کند.
برجستگی های روی سینه نشانه شیرهای حبس شده است.
غذا خوردن بر شیر خوردن اولویت دارد.
شیر مادر همیشه بهترین انتخاب است.

منبع:سلامت نیوز

خشکی چشم: علل و علائم آن

خشکی چشم یکی از انواع شایع ترین بیماری های چشمی به حساب می آید که اکثر افراد از وجود آن در خود بی اطلاع هستند. این بیماری به علائمی همچون سوزش و خارش خفیف چشم در مواقع انجام کارهای چشمی خود را بروز داده و موجب دردسر فرد مبتلا به آن می شوند و در مواقع شدید تر نیز پیشرفت این بیماری تا ایجاد سوراخ در قرنیه پیش می رود.

این بیماری که ناشی از تغییر در کیفیت یا کمیت اشک چشم می‌باشد پیش از این بیشتر گریبانگیر افراد مسن تر می شد اما امروزه با وجود فعالیت های روزانه مختلف مانند کار با کامپیوتر و گوشی موبایل، دیگر سن و سال نمی شناسد و می‌تواند افراد را در همه گروه‌های سنی مبتلا کند.البته هنوز هم می توان گفت که این بیماری در بانوان و همچنین در افراد با سنین بالا شایع تر است.

ترشح طبيعی اشك

وظیفه اصلی اشک چشم، مرطوب نگه داشتن و شستشوی مداوم سطح کره چشم و رساندن اکسیژن و مواد غذایی به قرنیه است. اشک چشم از سه لایه تشکیل شده است: لایه موکوسی عمقی، لایه آبکی میانی، لایه سطحی چربی با هر نوبت پلک زدن لایه اشکی روی چشم گسترده می‌شود. اشک اضافی از طریق دو سوراخ کوچک در گوشه داخلی پلک ها به داخل بینی تخلیه می‌شود. (به همین علت گریه کردن باعث آبریزش از بینی می‌شود).

علل خشکی چشم

به طور کلی هر عاملی که باعث کاهش تولید یا تغییر کیفیت اشک شود، می‌تواند منجر به بروز خشکی چشم شود. مهمترین عوامل ایجاد خشکی چشم عبارتند از:

بالارفتن سن:

با بالا رفتن سن مقدار ترشح لایه آبکی اشک کم می‌شود. به علاوه همانطور که در افراد مسن چربی پوست کمتر و پوست خشک می‌شود، در چشم نیز میزان ترشح چربی کمتر می‌شود و در نتیجه مقدار تبخیر لایه آبکی زیاد می‌شود.

عوامل محیطی:

در محیط های گرم و خشک میزان تبخیر لایه آبکی اشک زیاد می‌شود. همچنین قرار گرفتن در معرض باد شدید و یا هوای سرد و خشک ارتفاعات می‌تواند باعث بدتر شدن خشکی چشم شود. استفاده از وسایل گرمازا (مثل بخاری و شومینه) و قرار گرفتن در معرض گرد و غبار و دود (به خصوص دود سیگار) از عواملی است که باعث تشدید خشکی چشم می‌شود.

کار چشمی طولانی مدت:

پلک زدن متناوب برای پخش شدن لایه اشک بر روی چشم ضروری است. در مواردی که فرد برای مدت طولانی به چیزی خیره شود و پلک نزند، علائم خشکی چشم بدتر می‌شود.

داروها: بسیاری از داروهای معمولی می‌توانند باعث کم شدن ترشح اشک و ایجاد خشکی چشم شوند. مهمترین این داروها، داروهای ضد فشار خون، داروهای سرماخوردگی (آنتی هیستامین ها)، داروهای ضد افسردگی، داروهای قلبی، قرص های جلوگیری از بارداری، قطره‌های چشمی (به خصوص داروهایی که برای درمان گلوکوم استفاده می‌شوند) می‌باشند.

تغییرات هورمونی: تغییرات هورمونی به علت تغییر در چربی لایه اشکی می‌توانند باعث خشکی چشم شوند. یائسگی، بارداری و قرص های جلوگیری از بارداری به علت تغییرات هورمونی خشکی چشم را تشدید می‌کنند.

بیماری ها:

بیماری های مختلف مثل (کم‌کاری تیروئید|بیماری های تیروئید) و برخی از بیماری های سیستم ایمنی (مثل شوگرن و لوپوس) می‌تواند باعث ایجاد خشکی چشم شود.

مشکلات تغذیه‌ای:

کمبود ویتامین A می‌تواند به موارد شدید و خطرناک خشکی چشم منجر شود.

(التهاب لبه پلک ها) بلفاریت:

این بیماری با تغییر در چربی لایه اشکی باعث بدتر شدن خشکی چشم می‌شود.

بسته نشدن پلک ها:

در صورتی که به علت مشکلات ساختاری پلک ها درست بسته نشود مقدار تبخیر اشک زیاد می‌شود و خشکی چشم ایجاد می‌شود (مثلا در بیماری فلج بل) بعلاوه در مواردی که به علت مشکلات عصبی (مثلاً پارکینسون) فرد کمتر در حالت عادی پلک بزند خشکی چشم ایجاد می‌شود.

استفاده از لنزهای تماسی:

استفاده از لنز تماسی یکی از علل شایع خشکی چشم است. لنزهای تماسی مثل یک اسفنج لایه آبکی اشک را جذب می‌کنند و باعث خشکی چشم می‌شوند. بعلاوه استفاده از لنز تماسی باعث کم شدن حس قرنیه و کاهش پلک زدن می‌شود و در نتیجه تولید و پخش شدن اشک را با مشکل مواجه می‌کند.

علائم و نشانه‌های خشکی چشم

گرچه این بیماری خشکی چشم نامگذاری شده است، اما در اکثر مواقع فرد مبتلا احساس نمی‌کند که چشمش خشک شده، بلکه بیشتر افراد از سوزش و خارش و گاهی اشک‌ریزش چشم ها شاکی هستند.

شایع ترین علائم خشکی چشم عبارتند از: سوزش و خارش چشم ها، احساس وجود جسم خارجی (شن ریزه) در چشم ها، تاری دید که با پلک زدن برطرف می‌شود، قرمزی چشم ها، درد و اشکال در حرکت پلک ها، حساسیت به نورهای شدید، اشک‌ریزش بیش از حد و عدم تحمل لنز تماسی.
معمولاً این علائم در هر دو چشم ایجاد می‌شود. شدت علائم در زمان های مختلف یکسان نیست و اغلب پس از قرار گرفتن در معرض باد و گرد و غبار، کار با کامپیوتر، تماشای تلویزیون یا مطالعه طولانی مدت بدتر می‌شود.

درمان

باید توجه داشت که مشکلات ناشی از خشکی چشم ممکن است بسیار خفیف یا بسیار شدید باشد. در موارد خیلی خفیف ممکن است صرفاً عمل به توصیه‌های کلی باعث بهبود علائم شود. اما در موارد شدیدتر ممکن است به اقدامات مختلف درمانی نیاز باشد.

توصیه‌های کلی

در طول روز مایعات کافی بنوشید. این امر به مرطوب نگه داشتن بافتهای بدن و از جمله سطح چشم کمک می‌کند.

در مواقعی که کار چشمی طولانی مدت انجام می‌دهید، سعی کنید به صورت ارادی پلک بزنید. به صفحه مانیتور، تلویزیون یا کتاب خیره نشوید. هر 5 تا 10 دقیقه یک بار برای چند ثانیه پلک ها را ببندید.

از قرار گرفتن در معرض گرد و غبار، یا دود سیگار پرهیز کنید. در محیط های خشک و در هوای طوفانی حتی الامکان از عینک (آفتابی یا طبی) استفاده کنید.

در فصول سرد سال که از وسایل گرمازا در داخل منزل استفاده می‌کنید از دستگاه بخور برای مرطوب نگه داشتن فضای اتاق استفاده کنید.

– چشم ها را نمالید. مالیدن چشم ها باعث تحریک بیشتر و بدتر شدن علائم می‌شود.

– از عواملی که باعث بدتر شدن علائم می‌شود پرهیز کنید.

درمان های دارویی

قطره‌های اشک مصنوعی:

قطره‌های اشک مصنوعی شایع ترین داروهایی هستند که در درمان خشکی چشم به کار می‌روند و معمولاً علائم خشکی چشم را برطرف می‌کنند. در موارد خفیف و متوسط، معمولاً روزی 4-3 بار استفاده از قطره اشک مصنوعی برای رفع علائم کافی است. برخی از انواع قطره‌های اشک مصنوعی به سرعت از داخل چشم شسته می‌شوند و برای مدت کوتاهی علائم را برطرف می‌کنند. برخی از انواع قطره‌ها چسبندگی بیشتری دارند و مدت بیشتری در چشم می‌مانند و اثر آن ها تا چندین ساعت پایدار می‌ماند.

در ساخت برخی از قطره‌های اشک مصنوعی از مواد محافظ استفاده می‌شود. در برخی از افراد این مواد محافظ باعث تحریک و بدتر شدن علائم چشمی می‌شود. بنابراین به خصوص اگر قطره اشک مصنوعی را مکرراً (بیشتر از 4 بار در روز) استفاده می‌کنید با مشورت با پزشک قطره‌ای را استفاده کنید که فاقد مواد محافظ باشد.

پمادهای چشمی:

در مواردی که علائم خشکی چشم در موقع خواب هم وجود داشته باشد، پمادهای ساده چشمی قبل از خواب تجویز می‌شود. این پمادها باعث چرب و مرطوب شدن سطح چشم می‌شود. استفاده از پماد در طول روز توصیه نمی‌شود چون علاوه بر آنکه باعث تاری دید می‌شود اثر قطره‌های اشک مصنوعی را نیز کم می‌کند.

آنتی‌بیوتیک خوراکی:

در مواردی که التهاب لبه پلک ها و غدد چربی در ایجاد خشکی چشم نقش داشته باشد گاهی استفاده از آنتی‌بیوتیک های خوراکی، می‌تواند به بهبود علائم کمک کند.

استفاده از شامپو بچه:

در مواردی که التهاب پلکها باعث ایجاد خشکی چشم شده باشد، شستشوی لبه پلکها با شامپو بچه رقیق شده با برداشتن چربی اضافه به بهبود علائم کمک می‌کند.

درمان های جراحی

– در موارد نسبتاً شدید خشکی چشم ممکن است با اقدامات فوق بهبود کافی ایجاد نشود در این موارد استفاده از روش های جراحی برای بهبود خشکی چشم ضروری است:

بستن سوراخ های خروج اشک:

در این روش سوراخ های خارج کننده اشک از چشم به صورت موقت یا دائمی بسته می‌شوند. این روش باعث باقی ماندن

اشک در چشم و مرطوب ماندن چشم می‌شود.

بستن پلک ها:

در مواردی که فلج پلک ها یا اشکالات ساختمانی پلک ها باعث باز ماندن چشم و تبخیر اشک شود، با بستن موقتی بخشی از پلک ها می‌توان سطح تبخیر اشک را کمتر کرد.

پیوند قرنیه:

در مواردی که خشکی چشم شدید باعث ایجاد کدورت یا زخم قرنیه شده باشد، ممکن است برای کمک به بهبود دید نیاز به جراحی پیوند قرنیه باشد. البته نتیجه پیوند قرنیه در این موارد معمولاً چندان خوب نیست.