تیروئید چشمی؛ علائم و درمان آن

تیروئید چشمی اختلالی است که باعث التهاب عضلات چشم و بافت چربی پشت چشم می‌شود. در این اختلال، چشم‌ها برآمده شده و از حدقه بیرون می‌زنند و معمولاً چشم‌ها و پلک‌ها متورم و قرمز می‌شوند. در حقیقت بیماری تیروئید چشمی یک بیماری خود ایمنی است. این بدان معناست که سیستم ایمنی بدن دچار اختلال شده و به اشتباه واکنش نشان می‌دهد به طوری که به قسمت پشت چشم حمله کرده و موجب التهاب و تورم آن ناحیه می‌شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که به علت بیماری گریوز، تیروئید فرد بیش از حد فعال است. بیماری گریوز شایع‌ترین علت اختلال تیروئید پر کار است.

بیماری تیروئید چشمی چیست؟

ابتلا به بیماری تیروئید چشم باعث می‌شود که بافت‌های چربی و عضلات داخل حفره چشم (اوربیت) ملتهب و متورم بشود و در نتیجه کره چشم بیرون بزند و حرکت چشم مختل شود. موارد شدید تیروئید چشمی به دید نیز آسیب می‌بیند. تیروئید چشمی معمولاً، اما نه همیشه، همراه با پرکاری تیروئید است و عموماً از یکی از دلایل اصلی پرکاری تیروئید، یعنی بیماری گریوز نشأت می‌گیرد.

از آنجایی که فضای داخل حفره چشم محدود است، متورم شدن بافت‌ها باعث بیرون‌زدگی چشم می‌شود. بیرون زدگی معمولاً خفیف است، اما در موارد شدید کره چشم آنقدر بیرون می‌زند که چشم به خوبی بسته نمی‌شود و پلک‌ پایین نمی‌آید. به این ترتیب بخش شفاف جلوی چشم، یعنی قرنیه خشک و بدون محافظ می‌شود. کره چشم نیز به دلیل نقص عملکرد عضله‌های کنترل کننده نمی‌تواند به راحتی حرکت کند. چنانچه بیماری بسیار شدید باشد، عصب متصل کننده کره چشم به مغز تحت فشار قرار می‌گیرد و آسیب می‌بیند. بیماری تیروئید چشمی یک فاز فعال دارد که با التهاب و ورم همراه است و پس از آن مرحله التیام شروع می‌شود.

نشانه‌ها و علائم تیروئید چشمی

صورت داشتن هر یک از این علائم بایستی سریعاً به پزشک متخصص چشم مراجعه نمایید:

– تغییر در ظاهر چشم‌ها (برآمده و برجسته شدن چشم‌ها)

– احساس رطوبت در چشم

– احساس خشکی یا نم‌دار بودن چشم‌ها

– داشتن احساس ناخوشایند هنگام نگاه کردن به چراغ‌های روشن

– احساس تورم و بزرگی در یک یا هر دو پلک بالا

– ظاهر شدن پف زیر چشم

– قرمزی چشم و پلک‌ها

– دوبینی یا تاری دید

– احساس درد در داخل و پشت چشم، به ویژه هنگام نگاه کردن به بالا، پایین یا طرفین

– احساس مشکل هنگام حرکت دادن چشم‌ها

گاهی اوقات تشخیص بیماری تیروئید چشمی دشوار است زیرا در برخی از موارد، بیمار مبتلا به التهاب ملتحمه است. در موارد دیگر نیز ممکن است بیمار دچار آلرژی بوده یا حتی مبتلا به تب یونجه باشد. در این شرایط، تشخیص تیروئید چشمی کمی دشوارتر خواهد بود که نیازمند بررسی و معاینات بیشتری است. اما در ادامه، نکاتی را آورده‌ایم که فرد تا حدودی نوع علائم تیروئید چشمی را بتواند تشخیص دهد:

* فرد مبتلا به آلرژی معمولاً در چشم‌های خود احساس خارش دارد در صورتی که تیروئید چشمی احساس خارش به وجود نمی‌آورد.

* اختلال التهاب ملتحمه باعث چسبنده شدن چشم‌ها می‌شود که این مورد شامل علائم تیروئید چشمی نمی‌شود.

* تیروئید چشمی اغلب با درد چشم یا پشت چشم همراه است، به خصوص زمانی که سعی می‌کنید به سمت بالا، پایین یا طرفین نگاه کنید.

* گاهی اوقات تیروئید چشمی با دوبینی همراه است، در حالی که اختلالات اشاره شده این علامت را ندارند.

درمان بیماری تیروئید چشم

 اگر پزشک احتمال اختلال تیروئید بدهد، ارزیابی مناسب و پس از آن درمان لازم را انجام می‌دهد. اولویت نخست بازیابی وضعیت نرمال تیروئید است. همزمان با درمان غده تیروئید، وضعیت چشم نیز بررسی و درمان مقتضی شروع می‌شود. گاهی اوقات مشکلات چشم حتی پس از رفع ناهنجاری تیروئید رو به وخامت می‌گذارد. ناراحتی‌های چشم باید توسط متخصص چشم بررسی و درمان شود. در واقع درمان به شدت و درجه فعالیت بیماری بستگی دارد.

بیماری گریوز

گریوز یا بیماری بازدو نوعی پرکاری اتوایمیون تیروئید است که معمولاً همراه بااگزوفتالمی (بیرون زدن چشم از حدقه) است. گریوز به صورت هیپرپلازی سلول‌های تیروئیدی تظاهر پیدا می‌کند و در اثر تقلیدی آنتی بادی IgG بر روی گیرنده هورمون محرک تیروئید (TSH) و فرایند آپپتوزیس در تیروسیت‌ها ایجاد می کنند.

 

کنتراست چشم چیست؟

در جهان پیرامون ما اشیا همیشه سیاه و سفید نیستند، در اندازه ها و رنگ های مختلف و با درخشندگی متفاوتی وجود دارند. بعضی از آنها دارای بی شمار جزییات و بعضی بسیار ساده هستند. برای اندازه حدت بینایی visual acuity به طور معمول از چارتی استفاده می شود که نشانه ها و حروف سیاه روی زمینه سفید قرار دارد. اگر بیمار بتواند خط بیست بیستم چارت را ببیند دید او طبیعی در نظر گرفته می شود. اما هستند بیمارانی که علیرغم حدت بینایی نرمال از دیدشان راضی نیستند، توانایی تشخیص اشیا از زمینه شان را ندارند، در رانندگی خصوصاً در شب مشکل دارند، تابلوهای خیابان ها را به خوبی نمی بینند و متوجه دست اندازهای جاده نمی شوند.

کنتراست چشم

در این افراد حساسیت کنتراست چشم کمتر از حد نرمال است. در واقع حساسیت کنتراست توانایی تشخیص یک شی از زمینه اش می باشد. تصور کنید در یک روز بارانی مه آلود در خیابانی شلوغ قدم می زنید. اشیای پیرامون شما در اندازه ها و ابعاد مختلفی هستند. رنگ قالب خاکستری است و نور کمی در محیط وجود دارد. همانطور که خورشید غروب می کند به تدریج اشیای مقابل شما تقریبا غیرقابل تشخیص می شوند. نقطه ای که در آن شی غیرقابل تشخیص می شود، “آستانه کنتراست” است.

در بعضی شرایط و بیماری های چشمی حساسیت کنتراست کاهش می یابد. اندازه گیری حساسیت کنتراست بسیار ساده و آسان است و برای ارزیابی بعضی بیماری های چشمی مثل کاتاراکت، گلوکوم، نوریت اپتیک، دیابت و دژنراسیون ماکولا مفید است. همینطور انجام این تست برای ارزیابی دید واقعی با لنزهای تماسی، لنزهای داخل چشمی IOL و بعد از جراحی اصلاح عیوب انکساری و نیز در ورزشکاران (sport vision) کاربرد دارد.

آزمون حساسيت کنتراست

بيمارى‌هاى شبکيه و عصب اپتيک و کدورت مسير چشم (کاتاراکت) مى‌توانند درک کنتراست (سايه روشن) را کاهش دهند که در بسيارى از موارد، بسيار زودتر از اختلال حدت بينائى رخ مى‌دهد. بهترين روش بررسى آن استفاده از تابلوهاى استاندارد مربوطه مى‌باشد. بر روى اين تابلوها دايره‌هائى رسم شده که در داخل دايره‌ها خطوط سفيد موازى هم، در زمينه خاکسترى کشيده شده است. از يک دايره به دايره بعدي، جهت اين خطوط سفيد تغيير مى‌کند و همچنين کنتراست خطوط کاهش مى‌يابد. لذا اگر فردى اختلال حساسيت کنتراست داشته باشد، وقتى کنتراست خطوط کاهش مى‌يابد، نمى‌تواند جهت خطوط سفيد را درک و بيان کند و به اين‌صورت مى‌توان قابليت درک کنتراست بيمار را با عدد تعيين کرد. در اين تست ضرورى است که روشنائى محيط استاندارد باشد.

کارت تشخیص حساسیت کنتراست

کارت تشخیص حساسیت کنتراست چشم دارای ۷ خط است که در هر یک از آنها، ۳ دسته ۳ تایی از حروف با کنتراست یکسان وجود دارد. بنابراین، این کارت حاوی ۲۱ کنتراست مختلف است که از چپ به راست و از بالا به پایین کاهش می یابند. عدد مشخصه هر دسته سه‌تایی در پشت کارت نوشته شده که نشانگر حساسیت کنتراست مورد نیاز برای دیدن آن دسته سه‌تایی از حروف و متناظر با توان ۱۰ حساسیت است.

روند انجام تست بدین صورت است که کارت بایستی در اتاقی با نور مناسب – ترجیحاً نور طبیعی –  و در فاصله حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتی متری از فرد قرار گیرد (در نوع مخصوص دید دور فاصله مناسب از فرد برابر با ۳ متر خواهد بود). پاسخ های فرد هنگامی قابل قبول می‌باشند‌ که دو مورد از هر دسته ۳ تایی به درستی بیان گردند. این تست برای هر چشم به تنهایی و دو چشم انجام شده و اطلاعات تاریخ، فاصله و عدد مربوط به آخرین دسته ۳ تایی تشخیص داده شده توسط فرد ثبت می‌گردند. نحوه امتیازدهی و روش محاسبه آن در پشت کارت درج گردیده است.

 

آیین یلدا بزرگداشت روشنایی و زندگی است

ایرانیان و همه مردم سرزمین‌هایی که در قلمرو فرهنگ ایرانی زندگی می‌کنند، قرنهاست که شب آغاز فصل زمستان را که طولانی ترین شب سال است، جشن گرفته و با واکنش‌هایی گوناگون و رفتارهایی آیینی و نمادین آن را گرامی داشته و جشن برپا می کنند. “شب یلدا” حاصل نگاه فرهنگ ایرانی به این رخداد طبیعی و مهمترین جشن ایرانی پس از نوروز است.

تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا 

نزدیک به چند هزار سال است که آخرین شب پاییز یعنی شب یلدا که تاریک ترین و درازترین شب سال است توسط ایرانیان جشن گرفته می شود و آیین ها و رسومات مختلفی در این شب به یاد ماندنی در کنار هم سپری می کنند. تاریخ پیدایی جشن زمستانی، سابقه ای کهن دارد و می‌توان پیشینه این جشن را با تاریخ آیین گرامیداشت زادروز خورشید در نخستین روز آغاز انقلاب زمستانی یا ” خرّم‌روز”، هم‌زمان دانست. این جشن زمستانی اهمیت فراوانی در زندگی مبتنی بر کشاورزی و دامداری مردم داشته و همگانی‌ترین جشن‌های ایرانی در میان توده مردم روستایی بوده است.

علت نامگذاری شب یلدا 

“یلدا” یک واژه سُریانی به معنای میلاد و تولد است. بنابر باورهای ایرانیان باستان، خورشید در واپسین شب پاییز  یعنی آخرین شب ماه آذر، زاده می شود. “ابوریحان بیرونی” دانشمند و منجم ایرانی قرون دهم و یازدهم میلادی، از این جشن با نام “میلاد اکبر” نام برده و منظور از آن را میلاد خورشید دانسته ‌است.

جشن شب یلدا را “چله” نیز می نامند به این دلیل که از اول دی ماه تا دهم بهمن ماه  را که 40 روز است “چله بزرگ” نامیده و اعتقاد براین بوده که اوج سرمای زمستان در این چهل روز بوده است. در شب چلّه، مردم تمامی شب را چشم انتظار دمیدن خورشید با افسانه گویی، گفتن مَتَل و چیستان، نقل شاهنامه، حافظ خوانی، تفأل زدن به شعر حافظ و تخمه شکستن می گذرانند. بنا به یک اعتقاد قدیمی خورشید با طلوع خود، کمر تاریکی و دیو سیاهی را خواهد شکست و با پرتو خود نحسی و شومی و نامبارکی تاریکی را از فضای زندگی مردم دور خواهد کرد.

 

پرکاری تیروئید ؛ گوش به زنگ آن باشیم

پرکاری تیروئید حالتی است كه باعث می شود مقدار زياد هورمون به بافت‌های بدن برسد. تشخيص پركاری تيروئيد براساس علائم بالينی و آزمايشات خونی انجام می شود. بيشتر افراد مبتلا به پركاری تيروئيد دچار علائمی مانند: اضطراب، تپش قلب، لرزش، عدم تحمل گرما، تعريق زياد، كاهش وزن با وجود اشتهای طبيعی يا افزايش يافته و تغييرات خلق و خو می شوند.

علل پرکاری تیروئید

 پرکاری تیروئید می‌تواند علت‌های زیادی داشته باشد. بیماری گریوز، یکی از شایع‌ترین علل پرکاری تیروئید است. گریوز نوعی بیماری خودایمنی است، این بیماری باعث می‌شود آنتی‌بادی‌های تحریک‌کننده‌ی تیروئید، بیش‌ازحد هورمون ترشح کنند. زنان، بیش از مردان به بیماری گریوز مبتلا می‌شوند. این بیماری در بین افرادی که سابقه‌ی خانوادگی دارند، بیشتر اتفاق می‌افتد. بنابراین اگر خویشاوندانی دارید که به این بیماری مبتلا هستند، حتما به پزشک خود بگویید.

– زیاده‌روی در مصرف یُد (یُد یک عنصر مهم در هورمون‌های تترا یدوتیرونین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) است)؛

– تیروئیدیت یا التهاب تیروئید، منجر به افزایش ترشح تترا یدوتیرونین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) می‌شود؛

– تومورهای بیضه‌ها و تخمدان؛

– تومورهای‌ غده‌ی هیپوفیز یا تومورهای خوش‌خیم تیروئید؛

– مصرف زیاد تری یدوتیرونین (T3) از طریق مکمل های غذایی یا داروها.

علائم پرکاری تیروئید

– ضربان قلب 100-120 ضربه در هر دقيقه يا بيشتر.

– افزايش خفيف فشارخون

– تحريك‌پذير بودن

– افزايش تعريق

– ضعف عضلات به خصوص در ناحيه شانه, لگن و ران‌ها

– لرزش دست‌ها

– كاهش وزن علی رغم اشتهای خوب

– ريزش مو

– جدا شدن ناخن از بستر

– تورم نوك انگشتان (چماقی شدن)

– كشيده شدن پلك بالا به سمت بالا

– تغيير در ضخامت پوست

– افزايش حركات دستگاه گوارش

– گواتر

انجام آزمايش‌های تشخيصی براي پركاری تيروئيد:

تشخيص پركاری تيروئيد براساس علائم باليني و آزمايشات خونی انجام می شود همانند ساير